Textielverfrisser

Opgave 5 (vraag 25 t/m 33) uit eindexamen Scheikunde HAVO 2026 tijdvak 1

Vraag A
[C] Kennis van chemische processen en kringlopen[C1] Chemische processen[Nova] H5: Koolstof als basis[Chemie Overal] H6: Koolstofchemie
3p

Textielverfrisser

Onaangename luchtjes in huis tegengaan, kan op verschillende manieren. De eenvoudigste manier is met een geurstof in een oplosmiddel, waarbij de geurstof de onaangename geuren verhult. Een voorbeeld van zo’n geurstof is de ester van ethaanzuur en octaan-1-ol. De structuurformule van octaan-1-ol is gegeven in figuur 1.

Teken de structuurformule van de ester van ethaanzuur en octaan-1-ol.

Figuur 1 bij vraag 25 van opgave Textielverfrisser (Scheikunde HAVO 2026)

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag B
[C] Kennis van chemische processen en kringlopen[C1] Chemische processen[Chemie Overal] H12: Chemie van het leven[Nova] H10: Chemie van het leven
2p

Onaangename geurstoffen, zoals sigarettenrook, kunnen adsorberen aan poreuze materialen zoals stoffen banken, kussens en gordijnen. Doordat de geurstoffen langzaam aan het oppervlak verdampen, kan het stoffen materiaal lang onaangenaam ruiken. Om dit tegen te gaan, kan een textielverfrisser worden gebruikt. Een van de stoffen die in textielverfrissers wordt toegepast, is cyclodextrine (figuur 2).

Cyclodextrine (C42H70O35\text{C}_{42}\text{H}_{70}\text{O}_{35}) wordt met behulp van enzymen gemaakt uit amylose.

Geef de reactievergelijking in molecuulformules voor de omzetting van amylose tot cyclodextrine. Gebruik als formule voor amylose (C6H10O5)n(\text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5)_n.

Figuur 1 bij vraag 26 van opgave Textielverfrisser (Scheikunde HAVO 2026)

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag C
[B] Kennis van stoffen en materialen[B3] Bindingen en eigenschappen[Nova] H3: Bindingstypen[Chemie Overal] H4: Moleculaire stoffen
2p

Textielverfrisser bevat cyclodextrine die in water is opgelost. Als een opgelost cyclodextrine-molecuul in contact komt met een geurstofmolecuul, dan vouwt het cyclodextrine-molecuul zich als een koker. De binnenzijde van deze koker kan een geurstofmolecuul binden. Zie figuur 3. De gebonden geurstof kan vervolgens samen met cyclodextrine van de behandelde stof worden afgeborsteld.

Het gebonden geurstofmolecuul is hydrofoob.

Leg uit of de binnenzijde van de koker van een cyclodextrine-molecuul vooral OH-groepen of vooral CH-groepen zal bevatten als er een geurstofmolecuul gebonden is. Gebruik figuur 3 en de tekst in deze opgave.

Figuur 1 bij vraag 27 van opgave Textielverfrisser (Scheikunde HAVO 2026)

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag D
[C] Kennis van chemische processen en kringlopen[C2] Chemisch rekenen[Nova] H2: Rekenen in de chemie[Chemie Overal] H2: Bouwstenen van stoffen
2p

Behalve cyclodextrine bevat een textielverfrisser ook de stof PEI, een wateroplosbaar polymeer.

De gemiddelde molaire massa van PEI in textielverfrisser is 2,50⋅104 g mol−12{,}50 \cdot 10^4\ \text{g mol}^{-1}.

Bereken de gemiddelde waarde van nn in de gebruikte PEI.

Figuur 1 bij vraag 28 van opgave Textielverfrisser (Scheikunde HAVO 2026)

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag E
[C] Kennis van chemische processen en kringlopen[C1] Chemische processen[Nova] H5: Koolstof als basis[Chemie Overal] H6: Koolstofchemie
1p

PEI reageert met aldehyden. Dit zijn koolstofverbindingen met een dubbel gebonden O-atoom aan het eerste koolstofatoom, zoals pentanal (figuur 4). Aldehyden ontstaan bijvoorbeeld bij het bakken van vis. De reactie tussen PEI en pentanal is in figuur 4 onvolledig weergegeven.

Geef de formule van de ontbrekende stof.

Figuur 1 bij vraag 29 van opgave Textielverfrisser (Scheikunde HAVO 2026)

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag F
[C] Kennis van chemische processen en kringlopen[C8] Classificatie van reacties[Nova] H5: Koolstof als basis[Chemie Overal] H6: Koolstofchemie
1p

Geef de naam van het reactietype.

Figuur 1 bij vraag 30 van opgave Textielverfrisser (Scheikunde HAVO 2026)

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag G
[B] Kennis van stoffen en materialen[B1] Deeltjesmodellen[Nova] H5: Koolstof als basis[Chemie Overal] H6: Koolstofchemie
2p

Bij het bakken van vis ontstaan behalve aldehyden ook amines. Een van deze amines is butaan-1-amine. Amines kunnen aan katoenen kleding hechten, waardoor de geur van deze amines erin trekt. Door verdamping van de amines komt de geur weer vrij en gaat de katoenen kleding stinken. Katoen bestaat voor 90% uit cellulose-vezels (C6H10O5)n(\text{C}_6\text{H}_{10}\text{O}_5)_n.

Geef de structuurformule van butaan-1-amine.

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag H
[B] Kennis van stoffen en materialen[B3] Bindingen en eigenschappen[Nova] H3: Bindingstypen[Chemie Overal] H4: Moleculaire stoffen
2p

Geef aan welke twee bindingstypen verbroken worden bij de verdamping van butaan-1-amine dat gebonden is aan cellulose-vezels. Gebruik Binas-tabel 67F3 of ScienceData-tabel 13.1d.

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Vraag I
[C] Kennis van chemische processen en kringlopen[C1] Chemische processen[Nova] H7: Zuren en basen[Chemie Overal] H8: Basen
2p

De textielverfrisser bevat citroenzuur (C6H8O7\text{C}_6\text{H}_8\text{O}_7), dat reageert met amines volgens reactie 1. Doordat het water uit de textielverfrisser verdampt, ontstaat er één stof uit de producten van reactie 1. Deze stof kan niet verdampen, waardoor de kleding niet meer stinkt.

C4H11N+C6H8O7→C4H12N+ (aq)+C6H7O7− (aq)(reactie 1)\text{C}_4\text{H}_{11}\text{N} + \text{C}_6\text{H}_8\text{O}_7 \rightarrow \text{C}_4\text{H}_{12}\text{N}^+\ (\text{aq}) + \text{C}_6\text{H}_7\text{O}_7^-\ (\text{aq}) \qquad \text{(reactie 1)}

Leg uit dat reactie 1 een zuur-basereactie is. Geef ook aan welk deeltje als zuur en welk deeltje als base reageert.

Voor nakijken en persoonlijke tips van de AI-docent: Maak een foto van jouw antwoord of type het in.

Antwoordmodel